Hırvatistan’da iltica ve uluslararası koruma

İltica; vatandaşı olduğu veya mutat olarak yaşadığı ülkenin dışında bulunan, ırkı, dini, milliyeti, belirli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi görüşü nedeniyle haklı bir zulüm korkusu taşıyan ve o ülkenin korumasını kabul edemeyen ya da istemeyen kişiye verilir. İkincil koruma; iltica şartlarını karşılamayan ancak geri gönderilirse gerçek bir ciddi zarar riskiyle, yani ölüm cezası veya infaz, işkence, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele veya silahlı çatışmadaki ayrım gözetmeyen şiddetten kaynaklanan ciddi bireysel yaşam tehdidiyle karşılaşacak kişiye verilir.

Geçici koruma, savaş veya yaygın şiddetten etkilenen bir ülkeden çok sayıda kişi geldiğinde AB Konseyi kararına dayanan bir hükümet kararıyla uygulanan ayrı bir statüdür. Bir yıl için verilir, altışar ay uzatılabilir ve en fazla üç yıl sürebilir.

Başvuru niyetinizi bir sınır kapısındaki sınır kontrolü sırasında ya da zaten Hırvatistan’daysanız herhangi bir polis idaresinde, polis karakolunda veya yabancılar kabul merkezinde bildirebilirsiniz. Resmî başvuru ardından Zagreb veya Kutina’daki uluslararası koruma başvuru sahipleri kabul merkezinde şahsen yapılır ve beyanınız tutanağa geçirilir; istisnai olarak kişisel durumunuza göre başka bir yerde de alınabilir. İlk derecede kararı MUP Yabancılar ve İltica Dairesi verir.

Zulme uğradığı bir bölgeden doğrudan gelen ve düzensiz yollarla giren kişi, başvuru niyetini gecikmeden bildirir ve geçerli nedenler sunarsa düzensiz giriş veya kalış nedeniyle cezalandırılmaz. Başvuru yapıldıktan sonra size kalma hakkınızı ve adresinizi doğrulayan ancak kimlik belgesi olmayan bir başvuru sahibi kartı verilir.

İltica ve ikincil koruma statüsündekiler Hırvatistan’da kalabilir ve karardan sonra istisnalar dışında iki yıla kadar devletin karşıladığı barınmadan yararlanır. İzinsiz çalışabilir; sağlık hizmeti, eğitim, sosyal yardım, statünün sona ermesi veya iptali hallerinde ücretsiz adli yardım, uyum desteği, 1951 Sözleşmesi uyarınca mülk edinme ve eş veya partner, reşit olmayan çocuklar, bakıma muhtaç yetişkin çocuklar, reşit olmayanın ebeveynleri ve birlikte yaşadığı bakıma muhtaç birinci derece üst soyla aile birleşimi haklarına sahiptir. İltica statüsündekilere beş yıllık oturum izni ve beş yıllık seyahat belgesi, ikincil koruma statüsündekilere üç yıllık izin ve iki yıla kadar geçerli özel pasaport verilir.

Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde ikametlerini bildirmeli, oturum iznini yanlarında taşımalı, Hırvatça, Hırvat tarihi ve kültürü kursuna katılmalı ve yurt dışına taşınırlarsa veya 180 günde 90 günden uzun yurt dışında kalırlarsa 15 gün içinde MUP’a bildirmelidir.

Başvuru sahipleri işlem bitene kadar Hırvatistan’da kalabilir ve yasayla kısıtlanmadıkça serbestçe dolaşabilir. Kabul merkezinde yemek, giyim, temizlik malzemesi, maddi yardım, işlemler için toplu taşıma masraflarının karşılanması, sağlık hizmeti, Hırvatça dersleri ve diğer etkinliklerle barındırılırlar. Anladıkları bir dilde işlem yürütülmesi, bilgilendirilme ve hukuki danışmanlık, ilk ve ortaöğretim, ilk derece idare mahkemesinde ücretsiz adli yardım ve din özgürlüğü hakları vardır; reşit olmayanlara ve fiil ehliyeti olmayanlara vasi atanır.

Yeterli geliri olan başvuru sahiplerinden barınma masraflarına katkı istenebilir; MUP onayıyla kendi masraflarını karşılayarak özel bir adreste yaşayabilirler. Yetkililerle işbirliği yapmak, kimlik kontrolü ve sağlık muayenesinden geçmek, merkezin iç kurallarına uymak, görüşmelere katılmak, işlem süresince Hırvatistan’da kalmak ve adres değişikliğini iki gün içinde bildirmek zorundadırlar.

Başvuru hakkında ilk derecede İçişleri Bakanlığı karar verir. Bu karara karşı yetkili idare mahkemesinde idari dava açılabilir ve başvuru sahiplerinin ilk derece idare mahkemesinde ücretsiz adli yardım hakkı vardır. MUP, uluslararası koruma işlemlerinde ücretsiz adli yardım sağlayanların listesini yayımlar.

Hırvatistan ortak AB iltica kurallarını uygular. Avrupa Komisyonuna göre Göç ve İltica Paktı’nın yeni kuralları Haziran 2026’da uygulanmaya başladı: başvuru sahipleri ilk giriş yaptıkları AB ülkesinde başvurmalı ve başvurularından sorumlu ülke belirlenene kadar orada kalmalıdır; korumaya ihtiyaç duyma ihtimali düşük olan, yetkilileri yanıltan veya güvenlik riski oluşturan başvuru sahiplerine zorunlu sınır usulü uygulanır.