Türkiye'de uluslararası koruma başvurusu

Türkiye 1951 Mülteci Sözleşmesini coğrafi sınırlamayla uygular. Avrupa ülkelerindeki olaylar nedeniyle zulüm korkusu taşıyanlara mülteci statüsü verilir. Avrupa dışındaki olaylar nedeniyle aynı korkuyu taşıyanlara şartlı mülteci statüsü verilir ve üçüncü bir ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye'de kalmalarına izin verilir. Mülteci sayılmayan ancak geri gönderilirse ölüm cezası, işkence, insanlık dışı muamele veya silahlı çatışmadaki ayrım gözetmeyen şiddet nedeniyle ciddi tehditle karşılaşacak kişilere ikincil koruma verilir.

Uluslararası koruma başvurusu valiliğe bizzat yapılır. Sınır kapısında veya ülke içinde kolluk birimlerine yapılan başvurular derhal valiliğe bildirilir. Herkes kendi adına, ayrıca aynı gerekçeyle birlikte geldiği aile üyeleri adına başvurabilir. Makul bir süre içinde kendiliğinden başvuran ve yasa dışı giriş veya kalışının geçerli nedenlerini açıklayan kişiler hakkında bu nedenle cezai işlem yapılmaz. Kayıtta kimlik ve seyahat belgeleri teslim edilir, ülkeyi terk etme nedenleri ve güzergâh kaydedilir, mülakat tarihi bildirilir.

Kayıt tarihinden itibaren 30 gün içinde bireysel mülakat yapılır; başvuru sahibi isterse avukatı gözlemci olarak katılabilir, çocukların mülakatında psikolog, sosyal çalışmacı veya ebeveyn bulunabilir. Karar kayıttan itibaren en geç altı ay içinde verilir; verilemezse başvuru sahibi bilgilendirilir. Sahte belge kullanılması veya yalnızca sınır dışı edilmeyi geciktirmek için başvurulması gibi hallerde başvuru hızlandırılmış usulle incelenir.

Başvuru sahipleri ve aileleri ilk ve ortaöğretim hizmetlerinden yararlanır. Sağlık güvencesi ve ödeme gücü olmayanlar kayıttan itibaren bir yıl süreyle genel sağlık sigortası kapsamındadır; özel ihtiyaç sahiplerinde bu süre sınırı aranmaz. İhtiyaç sahiplerine sosyal yardım sağlanabilir. Başvuru sahipleri ve şartlı mülteciler başvurudan altı ay sonra çalışma izni için başvurabilir; mülteci ve ikincil koruma sahipleri statüyle birlikte çalışabilir ve kimlik belgeleri çalışma izni yerine geçer.

Olumsuz kararların çoğuna tebliğden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir. Hızlandırılmış usulde ve bazı kabul edilemezlik hallerinde verilen kararlara karşı doğrudan, tebliğden itibaren 15 gün içinde idare mahkemesine başvurulur; diğer idari kararlar için süre 30 gündür. Avukatlık ücretini karşılayamayanlara 1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca adli yardım sağlanır; sivil toplum kuruluşlarının danışmanlık hizmetlerinden de yararlanılabilir.