Sırbistan’da iltica başvurusu ve haklar

Sırbistan’da iltica, mültecilik veya ikincil koruma tanınan yabancıya verilen oturma ve korunma hakkıdır. Mültecilik; ırk, cinsiyet, dil, din, milliyet, belirli bir sosyal gruba üyelik veya siyasi görüş nedeniyle haklı bir zulüm korkusu taşıyan kişiye, ikincil koruma ise geri gönderilirse ciddi zarar görecek kişiye verilir. Kitlesel akın durumunda Hükümet kararla geçici koruma tanıyabilir.

Süreci İçişleri Bakanlığının bir birimi olan İltica Ofisi yürütür ve ilk derece kararların tamamını verir. Hükümetçe atanan bir başkan ve sekiz üyeden oluşan İltica Komisyonu itirazları karara bağlar. Kesinleşen kararlara karşı İdare Mahkemesi’nde dava açılabilir. Mülteciler ve Göç Komiserliği maddi kabul koşullarını sağlar, iltica merkezlerini işletir ve uyum ile gönüllü geri dönüş programlarını yürütür.

İltica talep etme niyetinizi sözlü veya yazılı olarak İçişleri Bakanlığının yetkili bir polis memuruna, girişteki sınır kontrolünde ya da Sırbistan’ın herhangi bir yerinde bildirirsiniz; istisnai olarak bir iltica merkezinde, belirlenmiş başka bir tesiste veya yabancılar kabul merkezinde de bildirebilirsiniz. Kanun, yurt dışındaki Sırbistan büyükelçiliklerinde başvuru öngörmez. Polis sizi hemen kaydeder, fotoğrafınızı ve parmak izinizi alır (14 yaşından küçük olduğu açıkça belli çocuklardan alınmaz), kimlik belgesi bulmak için üstünüzü ve eşyanızı arayabilir ve size kayıt belgesi verir.

Pasaport, kimlik kartı, vize, oturum izni, doğum belgesi, bilet ve ilgili diğer belgeleri teslim etmeniz gerekir. Kayıttan sonra bir iltica merkezine veya başka bir tesise yönlendirilir ve 72 saat içinde oraya gitmek zorundasınız; Komiserlik gelişinizi kayıt belgesine işler. Haklı bir neden olmadan gitmezseniz ya da başvuru süresi dolmadan merkezden ayrılırsanız yabancılara ilişkin olağan kurallar uygulanır.

Süreç, öngörülen formdaki iltica başvurusunun İltica Ofisi’nin yetkili memuruna en geç kayıttan itibaren 15 gün içinde verilmesiyle başlar. Ofis buna zamanında imkân tanımazsa formu bu sürenin bitiminden sonraki sekiz gün içinde kendiniz doldurabilirsiniz. Başvuruyu yetkili bir temsilci yapsa bile şahsen hazır bulunmanız gerekir. Başvurudan önce yetkili makam size haklarınızı, özellikle oturma, ücretsiz tercüman, hukuki yardım ve BMMYK’ya erişim haklarını anlatır.

Eğitimli bir memur sizi mümkün olan en kısa sürede kimliğiniz, başvurunuzun gerekçeleri, ülkenizden çıktıktan sonraki güzergâhınız ve başka ülkelerde daha önce iltica başvurusu yapıp yapmadığınız hakkında dinler; talep ederseniz, mümkün olmadığı durumlar dışında mülakat aynı cinsiyetten bir görevli veya tercümanla yapılır. İtiraz etmezseniz BMMYK temsilcisi mülakatta bulunabilir. Olağan usulde başvurudan itibaren üç ay içinde karar verilmelidir. Süre karmaşık durumlarda veya aynı anda çok sayıda başvuru olduğunda üç ay, eksiksiz bir değerlendirme için gerekirse üç ay daha uzatılabilir. Sonraki (tekrar) başvuru 15 gün içinde karara bağlanır.

İltica hakkı tanınan kişinin oturma, barınma, serbest dolaşım, sağlık, Sırbistan vatandaşlarıyla eşit koşullarda eğitim, iş piyasasına erişim, hukuki yardım, sosyal yardım, mülkiyet, din özgürlüğü, aile birleşimi, kişisel belgeler ve uyum desteği hakları vardır; Sırpça derslerine katılmak zorundadır. Kişinin kendi parası yoksa, Sırbistan’ın imkânları ölçüsünde karardan itibaren en fazla bir yıl konut veya mali destek olarak barınma sağlanır. Sırbistan’da yaşayıp geçerli iltica kimlik kartı taşıyarak üç yılı aşan kesintisiz iltica hakkından sonra süresiz oturum istenebilir.

Başvuru sahiplerinin süreç boyunca Sırbistan’da kalma ve serbest dolaşım, maddi kabul koşulları, sosyal yardım, sağlık, ilk ve orta öğretim, kişisel belgeler, ücretsiz tercüman ve başvurudan itibaren 15 gün içinde kabul koşulları dahil hak ve yükümlülükleri hakkında bilgilendirilme hakkı vardır. Sığınmacılara yardım eden kuruluşlardan ve BMMYK’dan ücretsiz hukuki yardım ve temsil alabilirler. İş piyasasına erişim yabancıların istihdamı kanununa göredir. Reşit olmayan başvuru sahipleri derhal, en geç üç ay içinde eğitime erişir.

Mülteciler ve Göç Komiserliği başvuru sahiplerini Banja Koviljača, Bogovađa, Sjenica, Tutin ve Belgrad’daki Krnjača gibi iltica merkezlerinde ve belirlenmiş diğer tesislerde barındırır; kalanlara yatak, nevresim, hijyen malzemesi, giysi ve yemek verilir. Başvuru sahipleri adres değişikliğini üç gün içinde İltica Ofisi’ne yazılı bildirmeli ve merkezin iç kurallarına uymalıdır.

İltica Ofisi’nin ilk derece kararına, kanun başka bir süre öngörmedikçe tebliğden itibaren 15 gün içinde İltica Komisyonu’na itiraz edilebilir; belirli usullerde verilen bazı kararlarda süre sekiz gündür. İtiraz kararın uygulanmasını durdurur. Komisyonun kesin kararlarına karşı İdare Mahkemesi’nde idari dava açılabilir.

Mülteciler ve Göç Komiserliği Narodnih heroja 4, 11070 Belgrad adresindedir; telefon +381 11 311 72 72. Kayıttan sonra ilk başvuru noktası Komiserliğin işlettiği iltica merkezleridir. Kanunda belirtildiği gibi sığınmacılara yardım eden kuruluşlar ve BMMYK ücretsiz hukuki yardım sağlar.