Litvanya’da iltica ve uluslararası koruma

Mülteci statüsü, ülkesinin dışında bulunan ve ırkı, dini, milliyeti, belirli bir toplumsal gruba üyeliği veya siyasi görüşü nedeniyle haklı bir zulüm korkusu taşıyan kişiler içindir. İkincil koruma; işkence veya insanlık dışı muamele, ölüm cezası ya da silahlı çatışmadaki ayrım gözetmeyen şiddetten kaynaklanan ciddi bireysel tehdit nedeniyle geri dönemeyen kişiler içindir. Etkili koruma yoksa zulüm devletten veya devlet dışı aktörlerden gelebilir.

Başvuru Litvanya’da şahsen yapılır. Sınır kapılarında ve sınır bölgesinde Devlet Sınır Muhafız Teşkilatı’na, ülkenin diğer yerlerinde Sınır Muhafızlarına veya Göç Dairesi’ne yapılır. Yetişkin bir aile üyesi reşit olmayan aile üyeleri adına başvurabilir. Gözaltında, sınır kapısında veya transit bölgede bulunup başvurmak isteyebilecek kişilere bu hak anladıkları bir dilde bildirilmelidir.

Başvuru yapıldıktan sonra Göç Dairesi, süreç boyunca kalma hakkınızı gösteren yabancı kayıt belgesini normalde üç gün içinde düzenler. Önce başvurudan hangi AB ülkesinin sorumlu olduğunu belirler; 12 Haziran 2026’dan beri bu, Dublin Tüzüğü’nün yerini alan AB Paktı kurallarına göre yapılır ve parmak izleri güncellenmiş Eurodac sisteminde saklanır. Pakt kapsamında düzensiz gelenler sağlık ve güvenlik taramasından geçer; bu tarama dış sınırda yedi gün, ülke içinde yakalananlarda üç gün içinde yapılır. Yetkilileri yanıltan, belgelerini yok eden veya güvenlik tehdidi oluşturan kişilere 12 haftalık sınır prosedürü uygulanır.

Litvanya sorumluysa Göç Dairesi sizinle tercüman ve talep ederseniz hukuki temsilciniz eşliğinde mülakat yapar ve mülteci statüsü veya ikincil koruma şartlarını karşılayıp karşılamadığınızı inceler. Başvurunuza dair bilgiler menşe ülkenizle paylaşılmaz. Güvenli menşe ülkesinden gelenlerin, yanıltıcı bilgiye dayanan başvuruların veya yeni bilgi içermeyen tekrar başvuruların incelemesi hızlandırılmış yapılır; refakatsiz çocuklar ve işkence ya da ağır şiddet mağdurları için bu uygulanmaz.

Başvuru sahiplerinin hakları şunlardır: haklarına ve sürece dair anladıkları bir dilde ücretsiz bilgi, ücretsiz tercümanlık, iltica süreci için devlet güvenceli hukuki yardım, süreçle bağlantılı toplu taşıma masraflarının ödenmesi, ücretsiz temel sağlık hizmeti ile psikolojik ve sosyal destek, UNHCR’ye ve hukuki danışmanlık veren kuruluşlara ulaşma. Barınma, Devlet Sınır Muhafız Teşkilatı tesislerinde ya da 2024’te adı değiştirilen eski Mülteci Kabul Merkezi olan Kabul ve Uyum Ajansı’nda veya Göç Dairesi kararıyla başka yerlerde sağlanır; kırılgan kişilere ve refakatsiz çocuklara uygun barınma verilir.

Çocuklar başvurudan en geç üç ay sonra okula erişir. Belirlenen yerlerde kalan başvuru sahiplerine aylık küçük bir nakdi yardım, yemek sağlanmıyorsa yemek yardımı ödenir. Başvuranın kusuru olmadan altı ay içinde karar verilmezse çalışma hakkı kayıt belgesine eklenir.

Kararlar size anladığınız bir dilde ve bir kopyasıyla bildirilir. Yabancıların Hukuki Statüsü Kanunu’na göre kararlara tebliğden itibaren 14 gün, hızlandırılmış inceleme sonrası retlerde yedi gün içinde yetkili bölge idare mahkemesinde itiraz edilebilir; süre ve mahkeme kararın kendisinde yazılıdır. 1 Temmuz 2024’ten beri yeni önemli bilgi içermeyen tekrar başvuru, mahkeme geçici koruma kararı vermedikçe itiraz süresince Litvanya’da kalma hakkı vermiyor.

Koruma verilirse mülteciler kalıcı oturma izni, ikincil koruma sahipleri iki yıllık geçici oturma izni alır. İltica verilen kişiye üç ay içinde katılan aile üyeleri izin şartlarının çoğundan ve devlet harcından muaftır.

Göç Dairesi iltica başvuru sahipleri için ücretsiz hukuk ve tercümanlık hizmetlerini düzenler ve süreçte devlet kurumları ile sivil toplum kuruluşlarının çalışmalarını koordine eder. Başvuru sahipleri UNHCR temsilcileri ve uzman hukuk danışmanlarıyla özel olarak görüşebilir. Litvanya, başka AB ülkelerinden başvuru sahiplerinin yer değiştirmesi dahil Pakt kapsamındaki AB dayanışma düzenlemelerine de katılır.