Kuzey Makedonya’da iltica ve uluslararası koruma

Uluslararası ve Geçici Koruma Kanunu’na (Resmî Gazete 64/2018) göre iltica, Kuzey Makedonya’nın yabancılara ve vatansız kişilere iki biçimde verdiği uluslararası korumadır. Mülteci statüsü; ırkı, dini, milliyeti, belirli bir toplumsal gruba üyeliği veya siyasi görüşü nedeniyle zulme uğrayacağından haklı olarak korkan, vatandaşı olduğu veya daha önce mutat olarak yaşadığı ülkenin dışında bulunan ve bu korku nedeniyle oraya dönemeyen ya da dönmek istemeyen kişi içindir. İkincil koruma ise mülteci tanımına girmeyen ancak dönerse ciddi zarar görme riskiyle karşılaşacak kişi içindir: ölüm cezası veya infaz, işkence ya da insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele veya ceza, silahlı çatışmadaki ayrım gözetmeyen şiddet nedeniyle bir sivilin hayatına yönelik ciddi ve bireysel tehdit.

İltica başvurucusu, Kuzey Makedonya’dan koruma isteyen ve başvurusu hakkında henüz kesin karar verilmemiş yabancıdır. Usulü İçişleri Bakanlığının (MVR) İltica Sektörü yürütür. Güvenli menşe ülkeler listesi kabul edilmiştir (Resmî Gazete 56/2019).

Koruma isteyen kişi Kuzey Makedonya’ya girerken iltica talep etmelidir. Bu niyet sınır kapısındaki polise, en yakın polis karakoluna, yabancılar kabul merkezine veya İltica Sektörüne bildirilebilir; polis memuru kişiyi İltica Başvurucuları Kabul Merkezi’ne götürür. Zaten ülkede bulunan kişi İltica Sektörüne başvurur. Başvuru yazılı olarak veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak, Makedonca ya da bu mümkün değilse menşe ülkenin dilinde, yaygın bir yabancı dilde veya kişinin anladığı makul olarak varsayılabilecek bir dilde yapılabilir. Hizmet portalı iltica usulü için herhangi bir ücret göstermiyor.

Başvurudan sonra kişinin fotoğrafı ve parmak izi alınır, öngörülen formla ilk kayıt görüşmesi yapılır. Pasaport, vizeler, oturum izinleri, kimlik kartı, doğum veya evlilik belgeleri, biletler ve ilgili diğer belgeler teslim edilmelidir. İltica Sektörü üç iş günü içinde, başvurucu statüsünü ve usul süresince ülkede kalma hakkını teyit eden mühürlü, numaralı ve tarihli bir belge verir; çok sayıda başvuru aynı anda gelirse bu süre on iş gününe kadar uzayabilir. İltica başvurucusu kimlik belgesi 15 gün içinde düzenlenir ve kesin karara kadar geçerlidir.

Olağan usulde İltica Sektörü ilk derece kararını başvurudan itibaren altı ay içinde vermelidir. Haklı nedenlerle bu süre üç ay, başvurunun tam olarak incelenmesi için istisnaen üç ay daha uzatılabilir. Hızlandırılmış usul, başvuru kabul edilemez veya açıkça dayanaksız olduğunda uygulanır ve karar 15 gün içinde verilir. Bu usul refakatsiz çocuklara, zihinsel engelli kişilere ve işkence, tecavüz ya da diğer ağır psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddete maruz kaldığına dair kanıt veya ciddi belirti bulunan kişilere uygulanmaz.

18 yaşını doldurmuş tanınmış mülteciler ve ikincil koruma altındakiler kimlik kartı başvurusu yapmak zorundadır; 15 yaşından itibaren ebeveyn izniyle istek üzerine kart verilebilir. Mülteci kartı en az üç yıl geçerlidir ve yenilenir; ikincil koruma kartı en az bir yıl geçerlidir ve ulusal güvenlik veya kamu düzeni engel olmadıkça en az iki yıl için yenilenir. Hizmet portalı kart için 50 ve 310 denar gösteriyor. Mülteciler statü verildiğinde, ikincil koruma altındakiler iki yıl sonra aile birleşimi hakkı kazanır; ülkeye gelmeden önce evlenilen eş, partner, reşit olmayan evlenmemiş çocuklar ve iltica hakkı tanınmış reşit olmayanların ebeveynleri kapsamdadır ve başvuru yurt dışındaki temsilcilikte yapılabilir. Uluslararası korumayla beş yıl kesintisiz kalıştan sonra süresiz oturum istenebilir.

İltica Sektörü başvurudan itibaren 15 gün içinde başvuruculara, anlayabilecekleri bir dilde, yazılı ve sözlü olarak hak ve yükümlülüklerini, işbirliği yapmamanın sonuçlarını, kabul koşullarını, hukuki yardım hakkını ve her aşamada, nerede bulunurlarsa bulunsunlar hukuki yardım sağlayanlarla, BMMYK temsilcileriyle ve sivil insani yardım kuruluşlarıyla iletişim kurma hakkını bildirmelidir. Sınırda veya polis karakolunda başvuranlar polis tarafından İltica Başvurucuları Kabul Merkezi’ne götürülür. İstihdam Ajansı iltica başvurucularını çalışma izni verdiği yabancılar arasında sayıyor. Hareket serbestisi ayrı bir yönetmeliğe göre kısıtlanabilir.

İltica Sektörü kararlarına karşı Üsküp İdare Mahkemesinde, kalem aracılığıyla veya posta yoluyla dava açılır. Hızlandırılmış usulde verilen kararlar için hizmet portalı dava açma süresini 15 gün olarak gösteriyor. İltica başvurucusu kimlik belgesi kesin karara kadar, kesin ret halinde ise kişinin Kuzey Makedonya’dan ayrılması gereken süre dolana kadar geçerli kalır.