Karadağ'da iltica ve uluslararası koruma başvurusu

Kanun, Mülteci Sözleşmesi'ne göre zulüm görme konusunda haklı bir korkusu olanlara iltica, geri gönderildiğinde ölüm cezası, işkence veya silahlı çatışmada ayrım gözetmeyen şiddet gibi ciddi zarar görecek kişilere ise ikincil koruma tanıyor. Kitlesel göç durumunda, ülkesine dönemeyen kişilere ayrıca geçici koruma verilebilir. Hiç kimse hayatının veya özgürlüğünün tehlikede olacağı bir ülkeye geri gönderilemez.

Uluslararası koruma talep etme niyetinizi sınır kontrolü sırasında sözlü veya yazılı olarak ya da Karadağ'daysanız en yakın polis birimine veya uluslararası koruma talep eden yabancılar için Kabul Merkezi'ne bildirebilirsiniz. Polis veya merkez personeli kimliğinizi, geldiğiniz güzergâhı ve kişisel durumunuzu kayda geçirir ve parmak izinizi alır.

Resmi başvuru ise mümkün olan en kısa sürede ve niyet beyanından en geç 15 gün sonra, öngörülen formla veya tutanağa sözlü beyanla İçişleri Bakanlığı'na yapılır. Bakanlık başvurudan itibaren üç gün içinde nihai karara kadar geçerli bir sığınmacı ikamet belgesi verir; bu belge kimlik belgesi yerine geçmez. Zulüm gördüğü yerden doğrudan gelerek düzensiz yollarla giren kişi, niyetini gecikmeden bildirip nedenlerini açıklarsa yasa dışı giriş nedeniyle cezalandırılmaz.

Bakanlık başvuru sahiple mülakat yapar ve başvurudan itibaren altı ay içinde karar verir. Dosya hukuken veya fiilen karmaşıksa ya da aynı anda çok sayıda başvuru varsa bu süre dokuz aya kadar uzatılabilir; istisnai durumlarda karar en geç 21 ay içinde verilmelidir. Açıkça dayanaksız veya çelişkili başvurularda uygulanan hızlandırılmış usulde karar iki ay içinde verilir. Giriş şartlarını karşılamayan kişilerin sınırda veya havalimanı transit alanında yaptığı başvurular sınır usulünde incelenebilir.

Olumsuz kararın kesinleşmesinden itibaren iki yıl içinde yeni olgu veya delil içeren ardıl başvuru yapılabilir; Bakanlık kabul edilebilirliğe 15 gün içinde karar verir.

İltica veya ikincil koruma alan kişi oturma hakkı kazanır, izin almadan çalışabilir ve beş yıl sonra kalıcı oturuma başvurabilir. Bakanlığa bildirmeden yurt dışına taşınan veya altı aydan uzun başka bir ülkede yaşayan kişinin oturma hakkı kaldırılır. Kesinleşmiş ret kararından sonra kişi yasa dışı kalıyor sayılır ve öncelik gönüllü dönüşe verilerek geri gönderme işlemleri başlar.

Başvuru sahipleri olumsuz karar kesinleşene kadar Karadağ'da kalma hakkına sahiptir ve yaşayacakları yeri seçebilir; adresi üç gün içinde Bakanlığa bildirmeleri gerekir. Maddi imkânı olmayanlar Kabul Merkezi'nde barındırılır; merkez yiyecek, giyecek, temel hijyen malzemesi, sağlık taraması ve toplu taşıma masraflarının karşılanmasını sağlar. Sağlık hizmeti acil tedaviyi, hastalıkların ve ağır ruhsal bozuklukların gerekli tedavisini kapsar.

Çocuklar başvurudan itibaren üç ay içinde Karadağlı öğrencilerle aynı şartlarda ilk ve ortaöğretime erişir ve Karadağca destek dersleri alır. Başvurudan dokuz ay sonra karar verilmemişse başvuru sahibi izin almadan çalışabilir. Maddi imkânı olmayan ve davası açıkça dayanaksız olmayan kişilere mahkeme aşamasında ücretsiz hukuki yardım verilir; avukat Baro listesinden atanır.

Başvurunun esastan reddi, kabul edilemez bulunması veya sürecin sonlandırılması kararlarına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde İdare Mahkemesi'nde idari dava açılabilir. Sınır usulünde süre beş gündür ve mahkeme davayı acele işlerden sayar. Hareket özgürlüğünü kısıtlayan kararlara üç gün, ücretsiz hukuki yardım talebinin reddine sekiz gün içinde dava açılabilir.