Estonya’da iltica ve uluslararası koruma

Uluslararası koruma; ırk, din, milliyet, siyasi görüş veya belirli bir toplumsal gruba üyelik nedeniyle haklı bir zulüm korkusu taşıyanlara verilen mülteci statüsünü ve ölüm cezası, işkence veya silahlı çatışmadaki ayrım gözetmeyen şiddet gibi gerçek bir ciddi zarar riskiyle karşı karşıya olanlara verilen ikincil korumayı kapsar. Estonya 1997’den beri 1951 Mülteci Sözleşmesi’ne ve 1967 Protokolü’ne taraftır.

Başvuru, ülkeye girmeden önce herhangi bir sınır kapısında sınır görevlisine yapılabilir; geçerli vizesi, seyahat belgesi veya oturum izni olmayanlar için yol budur. Estonya’da bulunan biri herhangi bir PBGB hizmet noktasına gider; Tallinn’de başvurular yalnızca Pärnu mnt 139’daki Kuzey Prefektörlüğü hizmet noktasında kabul edilir. Resmi PBGB sayfaları bu iki yolu anlatır ve yurt dışındaki Estonya büyükelçiliklerinde başvuru imkânı sunmaz.

Kişi koruma talep ettiğinde PBGB başvuruyu aynı gün ve aynı yerde kaydeder ve alır. Parmak izi ve fotoğraf alınır, kimlik ve seyahat belgeleri istenir, kişisel bilgiler, iletişim bilgileri ve AB+ bölgesindeki aile üyeleri kaydedilir; eşyalar aranabilir ve sağlık kontrolü istenebilir. Başvuru sahibine her zaman yanında taşıması gereken başvuru sahibi statüsünü gösteren bir belge verilir. Elinde olmayan bir neden olmaksızın başvurunun tamamlanmaması, başvurunun geri çekilmiş sayılmasına yol açar.

AB iltica ve göç yönetimi kuralları (Dublin’in yerini alan AMMR) çerçevesinde PBGB ardından hangi AB+ ülkesinin sorumlu olduğunu; aile üyeleri, verilmiş vize veya oturum belgeleri, önceki girişler, önceki başvurular ve diğer AB+ ülkelerinden alınan diplomalar üzerinden belirler; başvuru sahibi ülkeyi seçemez. Bazı dosyalar, örneğin başka bir ülkede zaten koruma verilmişse veya güvenli bir üçüncü ülke kişiyi geri kabul edebilecekse, iki aya kadar süren kabul edilebilirlik incelemesinden geçer.

Her yetişkinle ayrı ayrı, yüz yüze ya da istisnai olarak uzaktan, ses kaydı alınarak mülakat yapılır; çocuklara da dinlenme imkânı tanınır. Ciddi bir neden olmadan mülakata gelmemek veya soruları yanıtlamayı reddetmek başvurunun geri çekilmiş sayılmasına yol açar. Olağan süreç başvurudan itibaren altı ay içinde, en geç 21 ayda tamamlanmalıdır. Güvenli menşe ülkesinden gelme veya yanlış bilgi verme gibi muhtemelen dayanaksız başvurularda üç aya kadar hızlandırılmış usul uygulanır. Sınır usulü 12 haftaya kadar sürebilir ve bu sırada başvuru sahibinin ülkeye girişine izin verilmez.

Uluslararası koruma alanlara PBGB’ye göre en fazla beş yıl geçerli geçici oturum izni verilir; uzatma başvurusu, iznin bitmesine dört aydan az kaldığında randevuyla yapılır; PBGB üç ay içinde ve en geç bitişten 10 gün önce karar verir. Bir aile üyesi, Estonya’da yaşayan koruma sahibinin yazılı davetiyle oturum izni alabilir; bu izin koruma sahibinin izni bitene kadar geçerlidir ve onunla birlikte uzatılır. En fazla bir yıl geçerli geçici koruma ise yalnızca Ukrayna vatandaşları için uygulanan gibi kitlesel akın durumlarında geçerlidir.

Başvuru sahipleri başvuruları incelenirken Estonya’da kalabilir ve kabul desteği ile hizmetlerden yararlanır; PBGB, Lääne-Viru ilindeki Vao sığınmacı konaklama merkezini listeler. Tercümanlık ücretsizdir ve mümkünse kadın veya erkek tercüman ve görüşmeci talep edilebilir. Süreç boyunca ücretsiz hukuki danışmanlık sunulur; imkânı olmayanlara başvurudan sonra ücretsiz hukuki danışman atanır. Başvuru sahipleri her aşamada BMMYK (UNHCR) ve Estonya İnsan Hakları Merkezi ile Estonya Mülteci Konseyi (Eesti Pagulasabi) gibi kuruluşlarla iletişime geçebilir. Hamilelik, hastalık veya şiddete maruz kalma gibi özel ihtiyaçlar erkenden bildirilmelidir.

Karar posta, elektronik ortam veya elden yazılı olarak tebliğ edilir ve sonuç başvuru sahibinin anladığı bir dilde açıklanır. Olumsuz karar gerekçeleri içerir ve bir geri gönderme kararıyla birlikte verilir. Karara, kararda belirtilen süre içinde mahkemede itiraz edilebilir; davalar Tallinn İdare Mahkemesi’ne açılır ve ücretsiz hukuki danışman yardımcı olabilir. Başvuru ve itiraz reddedilir ve başka bir kalış hakkı yoksa kişi belirtilen tarihe kadar Estonya’dan ayrılmalıdır. Gönüllü geri dönüş her zaman PBGB aracılığıyla talep edilebilir.

PBGB: Pärnu mnt 139, 15060 Tallinn; devlet yardım hattı 1247; acil durum 112; iltica dosyasına ait belgeler asylum.list@politsei.ee adresine e-postayla gönderilebilir. Estonya’dan sorumlu BMMYK ofisi Stockholm’dedir ve yardım sayfaları help.unhcr.org adresindedir. PBGB ayrıca danışmanlık için Tallinn’deki Estonya İnsan Hakları Merkezi’ni ve ücretsiz hukuki yardım için devlet adli yardımını listeler.