Bosna Hersek iltica başvurusu ve uluslararası koruma

Bosna Hersek iki tür uluslararası koruma tanıyor. Mülteci statüsü; ırkı, dini, milliyeti, siyasi görüşü veya belirli bir toplumsal gruba üyeliği nedeniyle haklı bir zulüm korkusu taşıyan ve bu nedenle menşe ya da mutat ikamet ülkesinin korumasından yararlanamayan veya yararlanmak istemeyen kişiye veriliyor. İkincil koruma ise mülteci tanımına girmeyen ancak geri döndüğünde ölüm cezası, işkence, insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele ya da silahlı çatışmadaki ayrım gözetmeyen şiddet nedeniyle hayatına yönelik ciddi bir tehdit gibi gerçek bir ağır zarar riskiyle karşı karşıya olan kişiye tanınıyor.

Bosna Hersek'te iltica başvurularını BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) değil, Bosna Hersek makamları inceliyor. UNHCR ve hukuki yardım ortağı süreç boyunca bilgi ve destek sağlıyor.

İltica talebinde ülkeye vardığınız anda, Sınır Polisi ya da Yabancılar Hizmeti ile ilk temasınızda, iltica istediğinizi veya ülkenize dönmekten korktuğunuzu söyleyerek bulunabilirsiniz. Sınır Polisi'ne başvurursanız polis durumu Yabancılar Hizmeti'ne bildiriyor ve sizi Hizmet'in 16 saha ofisinden en yakınına yönlendiriyor. Yabancılar Hizmeti, iltica niyetinin beyan edildiğini gösteren bir belge düzenliyor; bu belge ülkede kalmanıza ve yer varsa Delijaš iltica merkezinde veya geçici kabul merkezlerinden birinde barınmanıza imkân veriyor.

Belgenin düzenlendiği tarihten itibaren resmî başvuru için 14 gününüz var. Uygulamada Güvenlik Bakanlığı İltica Sektörü kayıtlı adresinize bir davet gönderiyor; bekleyen kişi sayısı fazlaysa bu süre 14 günü aşabiliyor. Kayda tüm belgelerinizle gidin; ardından geçici kimlik belgesi işlevi gören sığınmacı kartı veriliyor, pasaportunuz ise kesin karara kadar Bakanlık'ta kalıyor.

Kayıttan sonra size veya avukatınıza kişisel mülakat daveti gönderiliyor; İltica Sektörü görevlileri mülakatta kaçış nedenlerinizi ve neden geri dönemeyeceğinizi soruyor. Davetin kayıttan itibaren altı ay, istisnai durumlarda 18 ay içinde gelmesi gerekiyor. Yetkililerin anladığınız bir dilde tercüman sağlaması zorunlu. İltica Sektörü ardından mülteci statüsü veren, ikincil koruma tanıyan veya başvuruyu reddeden bir karar veriyor; başvurular olağan ya da hızlandırılmış usulle incelenebiliyor.

Mülteci statüsü veya ikincil koruma verildikten sonra sorumluluk İnsan Hakları ve Mülteciler Bakanlığı'na geçiyor; bakanlık barınma, istihdam ve eğitime erişimi destekliyor. Koruma sahipleri Salakovac mülteci kabul merkezinde ya da kayıtlı özel bir adreste yaşayabiliyor. Mülteci, ikincil veya geçici koruma sahipleri çalışma izni olmadan çalışabiliyor; tanınmış mülteciler aile birleşimine sponsor olabiliyor.

Sığınmacılar kesin karara kadar Bosna Hersek'te kalma, süreç hakkında bilgi alma, ücretsiz hukuki yardım, iltica merkezinde, geçici kabul merkezinde veya kendi sağladıkları özel bir adreste barınma, temel sağlık hizmeti, ilk ve ortaöğretim, tercüman, psikososyal destek ve UNHCR ile iletişim haklarına sahip. Kendilerine bağlı olmayan nedenlerle başvurudan itibaren dokuz ay içinde karar verilmezse işgücü piyasasına erişim hakkı kazanıyorlar.

Yükümlülükler arasında Bosna Hersek hukukuna uymak, kimliğin ve olayların tespiti için işbirliği yapmak, mevcut belgeleri teslim etmek, sığınmacı kartının yenilenmesi için bitişinden 15 gün önce başvurmak, kartın kaybını üç gün içinde bildirmek ve adresi ile her adres değişikliğini üç gün içinde bildirmek var; tüm davetler ve karar bu adrese gönderiliyor. İzinsiz olarak merkezden ayrılmak oradaki barınma hakkını sona erdiriyor.

Olumsuz karara karşı Bosna Hersek Mahkemesi'ne başvurulabiliyor. Süre, kararın tebliğinden itibaren hızlandırılmış usulde sekiz, olağan usulde 15 gün. İtiraz için de ücretsiz hukuki yardım alınabiliyor.

Ücretsiz hukuki yardımı Bosna Hersek Adalet Bakanlığı Ücretsiz Hukuki Yardım Ofisi (+387 33 281 624) ve UNHCR'ın ortağı olan Vaša prava BiH derneği (+387 33 789 105 ya da WhatsApp veya Viber üzerinden +387 61 102 034 ve +387 61 102 035) sağlıyor; dernek Delijaš, Blažuj ve Lipa merkezlerinde de görüşme yapıyor. UNHCR Saraybosna ofisine +387 33 666 160 numarasından ulaşılabiliyor. Güvenlik Bakanlığı İltica Sektörü'nün telefonu +387 33 492 490. İltica başvurusuna yardım karşılığında kimse sizden ücret isteyemez.