Bosna Hersek çalışma izni ve çalışma oturma izni

Bosna Hersek'te ücretli çalışmak amacıyla kalmak isteyen her yabancı, Yabancılar Kanunu veya bir uluslararası anlaşma o işi muaf tutmadıkça, ülkeye girmeden önce çalışma izni almak zorunda. Muaf gruplar arasında kalıcı oturum sahipleri, mülteciler ile ikincil veya geçici koruma sahipleri, Bosna Hersek vatandaşlarının eşleri veya birlikte yaşadığı partnerleri, istihdam şartlarını sağlayan şirket kurucuları ve kısa ya da özel görevler için sayılan meslekler bulunuyor.

Vizeden muaf olmak bu kuralı değiştirmiyor. Kanuna göre Bosna Hersek'e çalışma izni olmadan girmiş bir yabancıya, ülkede bulunduğu sırada çalışma iznine dayalı geçici oturum verilemiyor. Yabancılar Hizmeti de çalışanın ülkeye ancak izin çıktıktan sonra girmesi gerektiğini belirtiyor. Türk vatandaşlarının bu nedenle izni Türkiye'deyken beklemesi gerekiyor.

Başvuruyu çalışan değil işveren yapıyor. İşverenin bulunduğu yere göre izni Bosna Hersek Federasyonu, Sırp Cumhuriyeti veya Brčko Bölgesi'nin yabancı istihdamından sorumlu kurumu veriyor. Talepte iş tanımı ve çalışma koşulları, çalışanın kimlik ve pasaport bilgileri, işverenin ticaret sicili kaydı, banka ödeme gücü belgesi, mevcut çalışanlar için vergi ve primlerin ödendiğine dair belge ve yabancı istihdamının gerekçesi yer alıyor.

İzinlerin çoğu, Bakanlar Konseyi'nin meslek ve bölge bazında belirlediği yıllık kota içinde veriliyor; kotada önce mevcut izinlerin uzatılması, sonra yeni işe alımlar dikkate alınıyor. Kota dışında izin verilebilenler arasında yükseköğretim mezunları, uluslararası anlaşmayla çalışanlar, şirketlerde kilit görevdekiler, özel bilgisi nedeniyle ders veren öğretmen ve öğretim üyeleri, sözleşmeli profesyonel sporcular, Bosna Hersek vatandaşlığından çıkanlar ve kalıcı oturumu olan yabancıların eş ve çocukları bulunuyor. Kotaları ve yıllık raporları Bosna Hersek Çalışma ve İstihdam Ajansı yayımlıyor.

Çalışma izni çıktıktan sonra çalışan geçici oturum başvurusu yapıyor: yurt dışından bir Bosna Hersek büyükelçiliği veya konsolosluğunda bizzat (temsilcilik dosyayı Yabancılar Hizmeti'ne iletiyor) ya da vizesiz ülke vatandaşları ve D vizesi sahipleri için Bosna Hersek'teki Yabancılar Hizmeti saha ofisinde, vizesiz süre veya vize bitmeden en geç 15 gün önce bizzat. Biyometrik veriler alınıyor. Çalışma izni olanlar geçim imkânı ve sağlık sigortası şartlarını sağlamış sayılıyor.

Yabancılar Hizmeti, Bosna Hersek'te yapılan başvurulara 60 gün, temsilcilik üzerinden yapılanlara 90 gün içinde karar veriyor. Çalışma iznine dayalı oturum, izin etiketiyle birlikte resmî bir kararla veriliyor ve iznin geçerlilik süresine 30 gün eklenerek, en fazla bir yıllığına tanınıyor. İşveren, bir yabancının Bosna Hersek'te kurduğu bir şirketse dosyaya şirketin 90 günden eski olmayan vergi ve dolaylı vergi borcu yoktur yazıları ile sicil kaydı da ekleniyor.

Geçici oturum verilmeden işe başlanamıyor ve yalnızca oturumun dayandığı çalışma izninde yazan pozisyon veya iş türünde çalışılabiliyor. İzni teslim aldıktan veya adrese vardıktan sonra 48 saat içinde adresinizi, sonraki her adres değişikliğini de 48 saat içinde bildirmeniz gerekiyor. Ülkeden kesin olarak ayrılırsanız ikamet kaydınızı sildirmeniz gerekiyor.

Çalışma izni süresi dolunca ve her durumda düzenlendiği tarihten bir yıl sonra sona erdiği için işverenin izni her yıl yenilemesi gerekiyor. Oturum uzatması, iznin bitiminden 60 ila 15 gün önce yeni çalışma izniyle ya da izin başvurusunun sürdüğünü gösteren belgeyle yapılıyor. Oturum, çalışma izninin bitiminden 30 gün sonra geçersiz hâle geliyor.

Aynı işveren içinde pozisyon değiştirmek veya işveren değiştirmek, yeni çalışma izni ya da izin sürecinin başladığını gösteren belge bu 30 gün içinde Yabancılar Hizmeti'ne sunulursa oturumu sona erdirmiyor. Çalışma iznine dayalı oturum, kalıcı oturum için gereken beş yıla sayılıyor.

Yabancılar Kanunu; kalıcı oturumu, yüksek nitelikli istihdam için Bosna Hersek Mavi Kartı ya da kalıcı oturum ihtimali makul olan en az bir yıllık geçici oturumu bulunan yabancıyla aile birleşimine izin veriyor. Geçici oturumlu bir yabancının yanına aile birleşimiyle gelen aile üyeleri, kendileri çalışmak isterse çalışma izni kotasında öncelik kazanıyor.