Ruanda’da iltica: mülteci statüsü başvurusu

19 Nisan 2024 tarihli 042/2024 sayılı Kanun Ruanda’daki mültecileri ve mülteci statüsü başvuru sahiplerini düzenler ve 2014 tarihli mülteci kanununun yerini almıştır. Başvuruları göç ve göçmenlikten sorumlu kurum, yani DGIE kabul eder, kaydeder ve karara bağlar. Başvuru sahibi Ruanda topraklarında bulunmalı ve girişten sonraki yedi gün içinde en yakın DGIE bürosuna gitmelidir. Bunun yerine yerel yönetime de başvurabilir; yerel yönetim kişiyi hemen en yakın DGIE bürosuna götürür.

Ruanda’da zaten yasal olarak yaşayan ve ülkesine dönemeyen kişi, oturum izni bitmeden başvuru yapabilir. Kanun mülteci statüsünün şartlarını ve dışlama sebeplerini, örneğin Ruanda’da başvurudan önce siyasi olmayan ağır bir suçtan kovuşturma altında bulunmayı belirler. İncelenen resmi kaynaklar yurt dışından bir Ruanda büyükelçiliğine başvuru yolunu tarif etmiyor.

Başvuru sahibi gerekçelerini ve varsa delillerini içeren yazılı bir başvuru yapar; kendisiyle gelen veya hâlâ yolda olan bağımlılarını beyan eder. Kayıttan sonra üç ay geçerli geçici oturum izni verilir. DGIE ardından başvuranla mülakat yapar ve köken ülkeye ilişkin güncel raporlar dahil bilgi toplar.

Kanun mülakat için güvenceler öngörür: mülakat tam olarak yazıya geçirilir veya kaydedilir, başvuran tutanağı okuyup düzeltebilir, tercüman bulunur, başvuranın tercih ettiği dilde ve talep ederse aynı cinsiyetten bir görevliyle yapılır. 18 yaş altındakilere sorumlu bir yetişkin eşlik eder ve eğitimli personel mülakat yapar. Yazılı talep üzerine mülakatın bir kopyası verilir.

Karar, başvurunun alınmasından itibaren altı ay içinde verilmelidir; gerekçesi başvurana açıklanarak bu süre uzatılabilir. Karar yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir; Ruanda’nın resmi dillerinden birinde yazılır, gerekirse çevrilir, maddi ve hukuki gerekçeleri ve itiraz yolunu gösterir. Toplu sığınma durumlarında mültecilerden sorumlu Bakan kararnameyle ilk bakışta (prima facie) statü verebilir.

Başvurusu incelenen kişi talep ederse karar çıkana kadar barınma hakkına sahiptir. Bakan’ın izniyle mülteciler ve başvuru sahipleri mülteci kimlik kartı veya geçici oturum iznini göstererek bir kampa yerleşebilir; kampta kalmak istemeyenler Bakan’a yazılı bildirimde bulunarak başka bir yere taşınabilir. Mülteciler ve başvuru sahipleri Ruanda’nın onayladığı uluslararası mülteci sözleşmelerindeki haklardan yararlanır.

Tanınan mülteci kayda alınır, kayıt belgesi ve 16 yaşından itibaren mülteci kimlik kartı alır (06/01 sayılı Kararname IV. Ek’e göre 1.000 FRW). Mülteci seyahat belgesi DGIE’de 20.000 FRW’dir.

DGIE kararından memnun olmayan başvuran, üyeleri Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle atanan Mülteciler ve Mülteci Statüsü Başvuru Sahipleri İtiraz Kurulu’na başvurabilir. Kurul kararından da memnun değilse, kararın kendisine bildirilmesinden itibaren 30 gün içinde yetkili mahkemede dava açabilir ve dava açtıktan sonra kesin karar verilene kadar Ruanda’da kalma hakkına sahiptir.

DGIE’ye info@migration.gov.rw ve +250 788 152 222 numarasından, pazartesi–cuma 08.00–17.00 arasında, Kigali’de KG 7 Avenue’daki genel merkezden ulaşılabilir. Sınırdan gelen başvuranlar yerel yönetimden kendilerini bir DGIE bürosuna götürmesini de isteyebilir.