Kenya'da iltica başvurusu: kayıt, statü belirleme ve itiraz

2021 tarihli Mülteciler Kanunu mülteciyi; ırkı, dini, cinsiyeti, tabiiyeti, belirli bir toplumsal gruba üyeliği veya siyasi görüşü nedeniyle haklı bir zulüm korkusu taşıdığı için vatandaşı olduğu ülkenin dışında bulunan kişi olarak tanımlar. Kanunla kurulan Mülteci Hizmetleri Dairesi mültecileri ve sığınmacıları kabul edip kaydeder ve belgelerini düzenler. Daire 30 Haziran 2026 itibarıyla Kenya'da büyük kısmı Dadaab ve Kakuma kamplarında olmak üzere yaklaşık 857.000 mülteci ve sığınmacı bulunduğunu bildirmiştir.

Başvurular Kenya içinde yapılır. Sığınmacılar girişten sonraki 30 gün içinde bir DRS ofisine başvurmalıdır; BMMYK, Kenya'da zaten yasal olarak bulunan ve ülkesine dönemeyecek hâle gelen kişinin izinli kalış süresi bitmeden kayıt yaptırması gerektiğini ekler. Kayıt Kakuma ve Dadaab kamplarında ve Nairobi, Mombasa, Nakuru ve Eldoret'teki DRS ofislerinde yapılır.

Kayıtta sığınmacı sağlık ve güvenlik taramasından geçer, veri onay formu imzalar, bir DRS görevlisiyle görüşür ve biyometrik verilerini (fotoğraf, parmak izi ve iris taraması) verir. Pasaportları, varsa kimlik veya nüfus belgelerini, evlilik, boşanma, doğum veya ölüm belgelerini ve başka ülkelerdeki iltica kaydını gösteren belgeleri getirin; Kenya'daki tüm aile üyelerinizle birlikte gelin. DRS ardından kayıt belgesi ve bulunulan yere göre sığınmacı geçiş belgesi düzenler.

Sonraki aşama, genellikle geliş sırasına göre yapılan ve kırılgan durumdakilere öncelik tanınan mülteci statüsü belirleme (RSD) mülakatıdır. Tercüman sağlanabilir ve bilgiler gizli tutulur; yetkililere bildirilirse avukat eşliğinde katılınabilir. Başvuru değerlendirilir, gözden geçirilir ve tanınma ya da ret mektubunu düzenleyen Mülteci İşleri Komiseri tarafından onaylanır. BMMYK'ya göre karar en az birkaç ay sürer ve birikim nedeniyle çoğu zaman daha uzundur; Nairobi'de randevu belgeleri altı ay geçerlidir ve beklerken yenilenmelidir.

Kayıtlı sığınmacılar ve tanınmış mülteciler zorla geri gönderilmeye karşı korunur; iyi niyetli bir iltica başvurusu yapıldıktan sonra kişi hakkında yasa dışı bulunma nedeniyle işlem başlatılmamalıdır. Kanun mültecilere ve sığınmacılara mülteci kimlik kartı, sığınmacı geçiş belgesi, Sözleşme seyahat belgesi ve hareket izni dahil kimlik ve nüfus belgelerine erişim hakkı tanır. Yasaya göre sığınmacılar ve mülteciler belirlenmiş kamplarda yaşar; başka yerde yaşamak için Mülteci İşleri Komiseri'nden çevrim içi izin istenir ve kamp dışına seyahat hareket izni gerektirir. İhlaller altı aya kadar hapis veya 20.000 KES'e kadar para cezasıyla sonuçlanabilir.

Tanınmış mülteciler geçerli mülteci belgesi ve tanınma mektubuyla ücretsiz M sınıfı çalışma izni alabilir. Kayıt dahil BMMYK ve ortaklarının tüm hizmetleri ücretsizdir.

Tanınan mülteci bir yıl geçerli tanınma mektubu alır ve beş yıl geçerli, yenilenebilir mülteci kimlik kartı için başvurabilir; DRS kartın üretiminin iki ayı geçmemesi gerektiğini belirtir. Ret mektubunda gerekçeler yer alır. Başvuru sahibi, kararla birlikte verilen itiraz formuyla 30 gün içinde itiraz merciine başvurabilir (DRS sitesi bu merciyi Mülteci İtiraz Kurulu, BMMYK Mülteci İtiraz Komitesi olarak adlandırır). Bu itiraz da reddedilirse 30 gün içinde Yüksek Mahkeme'ye başvurulabilir. BMMYK ve Kenya Mülteci Konsorsiyumu (RCK) hukuki yardım konusunda bilgi verebilir.

BMMYK yardım hattı 1517 ücretsizdir ve haftanın her günü 24 saat açıktır. Mülteci Hizmetleri Dairesi'nin merkezi Nairobi'de The Corporate Place, Kiambere Road, Upper Hill adresindedir (telefon +254 20 440 5057, info@refugee.go.ke). Gözaltına alınan sığınmacı veya mülteciler derhal DRS'yi bilgilendirmelidir. Sığınmacılar Kenya'nın zorunlu seyahat sağlık sigortası şartından da muaftır.