Danimarka’da iltica: süreç ve haklar

Danimarka’daki her yabancı, düzensiz giriş yapmış olsun ya da vize veya oturum iznine sahip olsun, başvurabilir. Danimarka büyükelçiliği veya konsolosluğu dahil başka bir ülkeden ya da Danimarka makamlarına yazarak başvuru yapılamaz. Oturum izniniz yoksa bir polis karakoluna veya Sandholm Merkezi’ndeki polise şahsen gidersiniz; başka bir Danimarka izniniz varsa bölgenizdeki polise başvurursunuz. Kuzey Zelanda polis bölgesinde yaşayanlar Sandholm’da kayıt olmalıdır; diğer bölgelerde tüm karakollar kayıt yapamadığından Göç Dairesi önce yerel karakolu aramayı önerir.

Yabancılar Kanunu üç tür koruma öngörür: ırk, din, uyrukluk, belirli bir toplumsal gruba üyelik veya siyasi görüş nedeniyle haklı zulüm korkusu için 7(1). madde kapsamında sözleşme statüsü; ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele riski için 7(2). madde kapsamında koruma statüsü; bu risk ağır istikrarsızlık ve sivillere yönelik ayrım gözetmeyen şiddetten kaynaklanıyorsa 7(3). madde kapsamında geçici koruma statüsü. İzinler geçicidir ve korumaya ihtiyaç kalmadığında sona erer.

Schengen dış sınırını düzensiz geçenler veya sınır kontrolünden geçmeden düzensiz kalanlar önce AB taramasından geçer: güvenlik kontrolü, kimlik tespiti, sağlık kontrolü ve kırılganlık değerlendirmesi; tarama genellikle Sandholm Kabul Merkezi’ndeki tesiste yapılır ve Danimarka içinde 3 günde (dış sınırda 7 günde) tamamlanır. Polis başvuruyu kaydeder, parmak izi ve fotoğraf alır.

Danimarka’nın AB adalet ve içişleri kurallarından muafiyeti (opt-out) vardır; ancak bir iltica başvurusundan hangi devletin sorumlu olduğuna ilişkin kurallara hükûmetlerarası temelde katılır: Dublin Tüzüğü’nün yerini alan ve büyük ölçüde aynı hükümleri içeren AB AM Tüzüğü’nün bazı bölümleri 3 Eylül 2026’da Danimarka hukukuna aktarıldı. İlk AM mülakatında Göç Dairesi, sorumlu devletin Danimarka mı yoksa başka bir AB ülkesi, Norveç, İsviçre, İzlanda veya Lihtenştayn mı olduğuna karar verir; bu ülkelerden birinde zaten korumanız varsa başvuru reddedilebilir.

Danimarka sorumluysa bir iltica başvuru formu doldurursunuz ve dosya şu usullerden biriyle ilerler: bir veya daha fazla iltica mülakatıyla olağan usul; Danimarka Mülteci Konseyi’nin Göç Dairesi’nin görüşünü incelediği açıkça dayanaksız başvuru usulü; listelenen ülkelerin vatandaşları için hızlandırılmış sürümü; ya da bakan tarafından etkinleştirilirse havalimanı ve limanlarda iltica sınır usulü. Beklenen ortalama işlem süresi 8 aydır. İnsani gerekçeli oturum izni için ayrı başvuru Göç ve Uyum Bakanlığı’na yapılır.

Kayıttan sonra sığınmacılar Danimarka Mülteci Konseyi’nden (DRC) ücretsiz ve bağımsız hukuki danışmanlık alabilir. Tarama sırasında Göç Dairesi geçim, gerekli sağlık hizmetleri ve barınma masraflarını karşılar; sığınmacılar genellikle iltica merkezlerinde barındırılır. Başvurudan en az 6 ay geçmişse, kimliğiniz belirlenmişse, dosya açıkça dayanaksız usuller dışında Danimarka’da inceleniyorsa ve Göç Dairesi ile sözleşme imzalarsanız çalışabilirsiniz; çalışma onayının reddine 8 hafta içinde Göç Temyiz Kurulu’na itiraz edilebilir.

Olağan usuldeki ret kararı, sözlü duruşma yapan ve avukat atayabilen bağımsız, mahkeme benzeri bir kurul olan Mülteci Temyiz Kurulu tarafından otomatik olarak incelenir; kurulun kararları kesindir. Açıkça dayanaksız usullerde Danimarka Mülteci Konseyi aynı görüşteyse ret geçerli olur; değilse dosya olağan usule geçer. Kesin retten sonra verilen süre içinde ülkeden ayrılmanız gerekir; ayrılmayı reddetmek Schengen Bölgesi için 2 yıllık (tekrarında 5 yıllık) giriş yasağıyla sınır dışı edilmeye yol açabilir; kalmaya devam edenler genellikle geri dönüş merkezinde yaşar.

Danimarka Mülteci Konseyi (DRC) süreç boyunca sığınmacılara ücretsiz hukuki danışmanlık sunar. Danimarka Göç Dairesi süreci, hızlandırılmış usuldeki ülkelerin listesini ve tarama broşürünü nyidanmark.dk’de yayımlar; itirazlarla ilgili bilgiye Mülteci Temyiz Kurulu’ndan ulaşılabilir.