Vatikan'da oturum

Vatikan'da oturum bir başvurunun değil, bir görevin sonucudur. Holy See'nin genel bilgi sayfasına göre nüfus, makamı, görevi, memuriyeti veya işi nedeniyle orada sürekli yaşayan ve ikameti kanunla öngörülüp yetkili makamlarca onaylanan kişilerden oluşur.

Valilik (Governatorato) istatistiklerine göre 31 Aralık 2024 itibarıyla 673 Vatikan vatandaşı vardır; bunların 458'i, Papalık İsviçre Muhafızları'nın 120 mensubu dahil, surların içinde yaşar. Vatandaş olan ve olmayan toplam yerleşik sayısı 882'dir. Vatandaşların yaklaşık %30'u, çoğunlukla diplomatik görevleri nedeniyle Devlet dışında yaşar. Lateran Antlaşması'nın 21. maddesine göre Roma'da yaşayan kardinaller, Vatikan dışında otursalar bile Vatikan vatandaşıdır. Vatandaşlığın kazanılması ve kaybı, ikamet izinleri ve giriş kuralları bugün 22 Şubat 2011 tarihli ve CXXXI sayılı Vatandaşlık, İkamet ve Giriş Kanunu ile düzenlenir; Holy See'nin 2001'de güncellenen genel özeti ise hâlâ 1929 tarihli eski kanunu anlatır.

İsviçre Muhafızları, surların içinde ikamet getiren istihdamın en açık örneğidir. Muhafızlar Komutanlığı giriş koşullarını şöyle sayar: İsviçre vatandaşlığı, Katolik inancını yaşamak, erkek olmak, girişte bekâr olmak, 19-30 yaş arası, yaklaşık 1,74 m boy, İsviçre'de tamamlanmış mesleki çıraklık (EFZ) veya Matura, İsviçre ordusunda temel askerlik eğitimi, B sınıfı ehliyet, sağlık ve temiz sicil ile en az 27 ay görev taahhüdü. Bir muhafız ancak 25 yaşını doldurmuş, beş yıl görev yapmış ve üç yıl daha taahhüt vermişse evlenebilir. Başvurular İsviçre'nin Glarus kentindeki işe alım bürosu üzerinden yapılır; ardından mülakat, psikolojik test ve komutan ile papazla görüşülen işe alım günü gelir. İsviçre vatandaşlığı şart olduğundan bu yol Türk vatandaşlarına açık değildir.

22 Ağustos 2025 tarihli X sayılı Kanun Valilik'in idari harçlarını belirler. 1 Ocak 2026'dan itibaren Vatikan Şehir Devleti'nde ikamet veya kalış izni 5 EUR, kimlik kartı, tanınma kartı ve giriş izni düzenleme ya da yenileme 18 EUR, Vatikan Şehir Devleti pasaportu ise ilk düzenlemede 120 EUR, yenilemede 80 EUR'dur. Kardinallerin ve Holy See kurumlarının doğrudan çıkarına yapılan işlemler bu harçlardan muaftır.

Koşullar sona erdiğinde, örneğin makamdan veya görevden ayrılınca, ikametten vazgeçilince ya da izin geri alınınca statü kaybedilir. Lateran Antlaşması'na göre Holy See'nin egemenliğinden çıkan ve başka vatandaşlığı olmayan kişi İtalya'da İtalyan vatandaşı sayılır.

İki yapının her biri kendi pasaportunu düzenler. Holy See diplomatik ve hizmet pasaportlarının yanı sıra Vatikan uyruğunda olmayan kişilere verilen geçici hizmet pasaportunu düzenler; bu pasaport 18 Aralık 2025'ten bu yana en çok bir yıl geçerlidir. Vatikan Şehir Devleti ise umuma mahsus pasaport verir.

Holy See'nin 1929 kanununa ilişkin özeti, bir vatandaşla birlikte yaşayan ve Vatikan'da ikamete yetkili eşi, çocukları, ebeveynleri ve kardeşlerinin de vatandaşlık taşıdığını açıklar. Bu durumlar artık 2011 kanunuyla düzenlenir; Vatikan'ın mevzuat sayfaları kanunun aileye ilişkin hükümlerini yayımlamaz. Vatikan'da tahsis edilen bir konutta başka kişileri barındırmak Valilik Başkanı'nın iznini gerektirir.

Vatikan'ın halka serbestçe açık olmayan alanlarına yerleşik olmayanlar ancak Valilik'in 2011 kanununa göre verdiği izinle girebilir. 19 Aralık 2024 tarihli ve 15 Mart 2025'te kanuna dönüştürülen kararname yaptırımları belirler: bu alanlara izinsiz veya iptal edilmiş izinle girmenin idari para cezası 10.000-25.000 EUR, süresi dolmuş izinle girmenin veya izin koşullarını çiğnemenin cezası 2.000-5.000 EUR, tahsis edilen konutta izinsiz kişi barındırmanın cezası ise 10.000-25.000 EUR ya da tahsisin askıya alınması veya iptalidir. Şiddet, tehdit veya hileyle, sınır kontrolünden kaçarak girmek suçtur; bir ila dört yıl hapis ve 10.000-25.000 EUR adli para cezası öngörülür ve mahkûmiyet Devlet topraklarına on yıl giriş yasağı getirebilir.

Vatikan vatandaşlığı hiçbir zaman doğum veya soy yoluyla kazanılmaz; Vatikan'daki sürekli ikamete dayanır. Lateran Antlaşması'nın 9. maddesine göre Vatikan'da sürekli ikameti olan herkes Holy See'nin egemenliğine tabidir ve konut bırakılmadıkça başka bir yerde geçici kalış bu ikameti sona erdirmez. Vatikan vatandaşlığı kişinin kendi devletinin vatandaşlığıyla birlikte taşınabilir.

Lateran Antlaşması'nın 19. maddesi, Holy See'nin diplomat ve elçilerinin, Holy See nezdindeki yabancı diplomatların ve Vatikan'a giden kilise ileri gelenlerinin, ulusal pasaportlarında yurt dışındaki bir papalık temsilcisinin vizesi varsa İtalya topraklarından başka bir işlem olmadan geçebilmesini sağlar.