Doğu Timor'da iltica

91. madde iltica hakkını; demokrasi, toplumsal ve ulusal kurtuluş, barış veya insan hakları lehine faaliyetleri nedeniyle zulme uğrayan ya da ciddi zulüm tehdidi altındaki yabancı ve vatansızlara ve ırk, din, uyruk, siyasi görüş veya belirli bir toplumsal gruba üyelik nedeniyle zulüm korkusu taşıdığı için vatandaşı olduğu ya da mutad olarak yaşadığı ülkeye dönemeyen veya dönmek istemeyenlere tanır. Zulüm devletten, devleti veya topraklarının bir kısmını kontrol eden gruplardan ya da koruma sağlanamadığında devlet dışı aktörlerden gelebilir. 93. madde barışa karşı suç, savaş suçu, insanlığa karşı suç, üç yıldan fazla hapis cezası gerektiren ağır siyasi olmayan suç işleyenleri veya BM ilkelerine aykırı eylemlerde bulunanları kapsam dışında bırakır.

İltica için Doğu Timor'a giren kişi, talebini girişten itibaren 72 saat içinde herhangi bir polis makamına sözlü veya yazılı olarak iletir; oturum sahipleri veya kalış hakkı bulunanlar için süre, olayları öğrendikleri tarihten başlar. Talep Göç Servisine iletilir; servis başvurana beş iş günü içinde ifade vermesini bildirir, bir başvuru belgesi verir ve resmi dillerden birinde ve başvuranın bildiği bir dilde hak ve yükümlülüklerini, adresini bildirme ve iki haftada bir hazır bulunma yükümlülüğü dahil, açıklar. Göç Servisi her başvuruyu BMMYK'ya bildirir. Başvuru, başvuranı ve aile bireylerini, önceki ikamet yerlerini ve iltica başvurularını tanımlamalı ve olayları anlatmalı; tüm seyahat ve kimlik belgeleri ile deliller eklenmelidir.

Göç Servisi başkanı kabul edilebilirliğe 30 iş günü içinde karar verir; süresinde karar verilmezse başvuru kabul edilebilir sayılır. Başvuru açıkça dayanaksız veya hileliyse, başvuran güvenli bir ülkeden ya da güvenli üçüncü ülkeden geliyorsa veya haklı neden olmadan geç yapıldıysa kabul edilemez bulunabilir. Kabul edilen başvurunun incelemesi 60 gün sürer ve bir kez uzatılabilir; BMMYK rapor ekleyebilir, öneri BMMYK ve başvurana beş iş günü içinde görüş bildirmeleri için iletilir ve göçten sorumlu Hükümet üyesi bundan sonraki sekiz iş günü içinde karar verir. Sınır kapılarında BMMYK 48 saat içinde görüş bildirebilir ve karar 15 gün içinde verilir; başvuran bu sürede uluslararası bölgede bekler.

İfadeler gizli olarak ve gerektiğinde tercümeyle alınır; kadınlar ifadelerini kadın personele verir. Başvuranlar kamu avukatından veya seçtikleri bir avukattan yardım alabilir. Başvuru sürerken iade işlemleri durur; düzensiz giriş nedeniyle başlatılan işlemler de durdurulur ve iltica aynı olaylar nedeniyle verilirse kapatılır. Başvuranlara karara kadar 30'ar gün uzatılabilen 60 günlük geçici oturum izni verilir. Devlet insan onuruna uygun kabul koşulları sağlar; ekonomik ve sosyal yoksunluk içindeki başvuranlar destek ve sağlık yardımı alır.

Kabul edilemezlik kararı 24 saat içinde bildirilir ve beş iş günü içinde ülkeden çıkılmasını emreder; başvuran beş iş günü içinde göçten sorumlu Hükümet üyesine itiraz edebilir; onun beş iş günü içindeki kararına karşı 15 iş günü içinde dava açılabilir. Bu itirazlar sınır dışı etmeyi durdurur. İnceleme sonrası iltica reddine karşı 15 iş günü içinde, yürütmeyi durduran dava açılabilir ve başvuran 20 iş gününe kadar ülkede kalabilir. Tanınan mülteciler yabancı oturum sahiplerinin haklarından yararlanır, mülteci kimlik belgesi alır ve eşleri ile çocuklarını aile birleşimiyle getirebilir.