İran'da iltica: yetkili kurumlar, statü ve haklar

UNHCR İran'a göre yabancıları kaydetmek ve mülteci statüsünü belirlemek İran hükümetinin sorumluluğundadır; bu görevi İçişleri Bakanlığı'na bağlı CAFIA ve BAFIA yürütür. Ülkeye yeni geldiyseniz bilgi için yerel BAFIA ofisine başvurabilirsiniz.

UNHCR İran'da kimseyi kaydetmez, mülteci olup olmadığına karar vermez ve belge düzenlemez. Yeniden yerleşim başvurusu da kabul etmez; diğer ülkelerin Afgan vatandaşları için duyurduğu tahliye veya yer değiştirme programlarına yönlendirme yapmaz. Bu programlara ilgili büyükelçiliklerin kendi kanallarından başvurulur.

2001'deki ilk kayıt çalışmasından sonra BAFIA, Afgan Amayeş ve Iraklı Hoviyet kartı sahiplerinin kartlarını her yıl yenileyebildiği bir süreç kurmuştur; bu statü İran'da fiilen mülteci statüsü anlamına gelir. UNHCR'nin bildiğine göre sonraki yeniden kayıt dönemlerine yalnızca bu veri tabanında zaten kayıtlı olan Afganlar ve Iraklılar katılabilmiştir. 2013'ten beri hükümetin yetkilendirdiği Kefalet merkezleri yenileme belgelerini ve makbuzlarını toplar, geçici çalışma izinlerini düzenler.

İran'daki diğer yabancılar vizeli pasaport, 2010'daki Kapsamlı Düzenleme Planı kapsamında verilen Afgan aile pasaportu veya hükümetin 2025'te çıkardığı 1-4 numaralı geçici belgelerle (Movakkat kartları) bulunur. UNHCR'ye göre pasaport ve vize sahiplerinin iş ve seyahat imkânları Amayeş sahiplerinden daha geniştir.

Amayeş ve Hoviyet statüsü, kart geçerli olduğu sürece belirlenmiş bölgede geçici kalma hakkı verir. Kayıtlı olunan bölgenin dışına seyahat için önceden izin alınmalıdır. Kart sahipleri eğitim, sağlık hizmeti ve sağlık sigortasından yararlanır; çalışma izni aldıklarında önceden belirlenmiş alanlarda çalışabilirler.

Çocuklar ancak anne ve babanın ikisi de geçerli kart sahibiyse Amayeş veya Hoviyet sahibi olarak kaydedilebilir. Düzensiz sınır geçişi veya suça karışma gibi kural ihlalleri kartın iptaline ve sınır dışı edilmeye yol açabilir.

Amayeş ve Hoviyet sahipleri çalışma iznine Kefalet merkezleri üzerinden başvurur. Ücret her yıl bütçe kanunuyla belirlenir; 1404 İran yılında düzenleme 12 milyon IRR, uzatma 10 milyon IRR idi ve idari bedeller eklenebilir. Geçerli oturum ve çalışma izni olmadan çalışmak gözaltı ve sınır dışı edilmeyle sonuçlanabilir.

UNHCR İran'a 90000427 numaralı yardım hattından, ofislerinden ve kabul merkezlerinden veya acil konular için çevrim içi formdan ulaşılabilir. UNHCR hizmetlerinin tamamı ücretsizdir; para karşılığında yeniden yerleşim vaat edenlere karşı uyarır ve bu durumların bildirilmesini ister. Kart yenilemeden önce tüm aile bireylerinin kimlik belgelerinin (Amayeş/Hoviyet kartı, pasaport, sayım fişi) kopyasını veya fotoğrafını saklayın.