Gine-Bissau'da iltica başvurusu

6/2008 sayılı Kanun'un 2. maddesi; ırkı, dini, uyruğu, belirli bir toplumsal gruba üyeliği veya siyasi görüşü nedeniyle haklı bir zulüm korkusu taşıyan ve ülkesi dışında bulunan kişilere; dış saldırı, işgal, yabancı egemenliği ya da kamu düzenini ciddi biçimde bozan olaylar yüzünden ülkesini terk etmek zorunda kalanlara ve BMMYK yetkisi altında mülteci olarak tanınanlara mülteci statüsü verir. Kanun 27 Mayıs 2008'deki yayımından 15 gün sonra yürürlüğe girmiştir.

3. madde; Gine-Bissau'nun bağımsızlığına ve egemenliğine karşı ağır eylemler, barışa karşı suç, savaş suçu veya insanlığa karşı suç, kabulden önce yurt dışında ağır adi suç ya da Birleşmiş Milletler ve Afrika Birliği'nin amaç ve ilkelerine aykırı davranışlar işlediğine dair ciddi sebepler bulunan kişileri kapsam dışında bırakır.

Başvuru CNRD'ye Yürütme Sekreterliği aracılığıyla ya da sınırlarda yabancılar ve sınır hizmetinin sektörel veya bölgesel birimlerine yapılır. Göç ve sınır birimi 21 gün içinde başvuranın kişisel bilgilerini ve başvuru gerekçelerini tutanağa geçirir ve kişiyi CNRD'ye yönlendirir; bölgesel birim bu görüşmeden itibaren 21 gün içinde tutanağı CNRD Yürütme Sekreteri'ne gönderir. Yürütme Sekreterliği ardından başvurana 15 gün içinde doldurması gereken bir form yollar.

Ülkeye düzensiz giren veya düzensiz kalan kişi, altı ay içinde CNRD'ye başvurup nedenlerini açıklarsa cezalandırılmaz; Gine-Bissau'da böyle biriyle karşılaşan herkes onu kayıt için Komisyona yönlendirmelidir. Kanun başvuruları ülke içinde ya da kara sınırları, limanlar, havalimanları ve karasularında öngörür; yurt dışındaki büyükelçiliklerde, örneğin Ankara'daki büyükelçilikte başvuru yapılmasını düzenlemez.

Başvuru bir CNRD müfettişine verilir; müfettiş doldurulan formu aldıktan sonraki sekiz gün içinde başvuranı çağırır ve gizli bir görüşme yapar. Her görüşme Komisyon için tutanağa geçirilir. Esneklik ve şüpheden yararlanma ilkeleri uyarınca her türlü delil kabul edilir. Başvuran, oturumdan yedi gün önce CNRD Başkanı'na yazılı talepte bulunursa bir insan hakları STK'sı tarafından temsil edilebilir.

Karar gerekçeli olmalıdır ve CNRD Başkanı tarafından bildirilir. Olumlu karar yazılı olarak bağlı bakanlığa gönderilir ve bakan 72 saat içinde kararla onaylar. Tanınan mülteci bir tanınma belgesi ile daimi ikamet statüsünü teyit eden mülteci kimlik kartı alır.

Kayıttan sonraki sekizinci gün CNRD Yürütme Sekreterliği yetişkin başvuranlara başvuru teslim belgesi verir; reşit olmayanlar ebeveynlerinin belgesine yazılır. Belge geçici kalış izni yerine geçer, altı ay geçerlidir ve nihai karara kadar gerektiği kadar yenilenir. Başvuranlar serbest kalır ve güvenlik kurallarına tabi olarak ülkenin her yerinde dolaşıp yerleşebilir. Mülteci tanımına uyan ya da sınırda koruma isteyen hiç kimse, kanundaki tehditlerle karşılaşacağı bir yere sınır dışı edilemez veya geri gönderilemez; istisna, güvenlik için tehlike oluşturduğuna dair ciddi sebepler ya da özellikle ağır bir suçtan kesinleşmiş mahkûmiyettir.

Tanınmış mülteciler işe erişim, sağlık, sosyal güvenlik ve kayıt ücretleri dahil eğitimde vatandaşlarla, serbest mesleklerde ise ülkede yaşayan yabancı devlet vatandaşlarıyla aynı muameleyi görür. Güvenlik kurallarına tabi olarak ikamet yerlerini seçer ve serbestçe dolaşırlar; BMMYK görüşü alındıktan sonra bakanın imzaladığı bir seyahat belgesi alırlar. Yedi yıllık düzenli ve kesintisiz kalıştan sonra, CNRD Yürütme Sekreterliği aracılığıyla yazılı talep üzerine vatandaşlık kolaylaştırılır.

Ret kararından sonra başvuran, bildirimi aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde itiraz edebilir. İtiraz, savcılıktan kıdemli bir hâkimin başkanlık ettiği ve iki hâkimin yer aldığı İtiraz Komitesi'ne CNRD Yürütme Sekreterliği aracılığıyla yapılır; Sekreterlik dosyayı 15 gün içinde iletir. Yeni belgeler eklenebilir ve başvuran bir kişi veya insan hakları STK'sı tarafından temsil edilebilir. İtirazın yapıldığını gösteren belge de geçici kalış izni yerine geçer.

Başvurusu kesin olarak reddedilen ve ülkeyi terk etmesi gereken kişiye, insani nedenlerle başka bir ülkeye kabul edilmek ya da yabancı olarak kalışını bağlı bakanlık nezdinde düzenlemek için en fazla 60 gün süre tanınır. Bu sürenin sonunda yabancılara ilişkin genel kurallar uygulanır.

CNRD, mülteci konularında danışma ve karar organıdır ve yabancılar ve sınır hizmetlerinden sorumlu bakanlığa bağlı çalışır. Yabancılar ve sınırlar, dışişleri, adalet, sosyal dayanışma, halk sağlığı ve milli eğitim bakanlıklarından gelen yedi üyesi vardır; BMMYK, ilk derecede ve itirazda gizli belgeler dahil tüm dosyaları inceleyebilen bir gözlemcidir. Saldırı, işgal veya ciddi kamu düzeni bozukluğundan kaçan kişilerin toplu gelişinde kayıt ve yardımı CNRD koordine eder ve mülteciler grup olarak ilk bakışta (prima facie) tanınabilir.