Etiyopya’da iltica: kayıt ve mülteci statüsü

UNHCR’nin Etiyopya bilgi sayfalarına göre ırk, din, milliyet, belirli bir toplumsal gruba üyelik veya siyasi görüş nedeniyle haklı bir zulüm korkusuyla ülkesini terk eden ve o ülkenin korumasından yararlanamayan ya da yararlanmak istemeyen kişi iltica başvurusu yapabilir. Hukuki çerçeve 1951 Mülteci Sözleşmesi, 1969 OAU Sözleşmesi ve Etiyopya’nın 1110/2019 sayılı Mülteciler Kanunu’dur.

UNHCR ayrıca Kasım 2021’de ilan edilen ülke çapındaki olağanüstü halden bu yana yeni sığınmacıların iltica ve kayıt işlemlerine erişiminin askıda olduğunu bildiriyor. Acil çatışma durumlarından kaçarak sınır kapılarından girenler için istisna tanınıyor; Sudan’daki çatışmadan kaçanlar için kayıt Metema ve Assosa giriş noktalarında yapılıyordu.

Mülteci statüsünün belirlenmesi (RSD) hükümet tarafından RRS aracılığıyla yapılıyor; UNHCR gözlemci. UNHCR’ye göre Sudan, Somali (Lascanood) ve 1 Ocak 2015’ten sonra gelen Yemen vatandaşları başvurduklarında grup halinde, ilk bakışta (prima facie) tanınabiliyor. Diğer tüm uyruklar ise iddialarının kapsamlı biçimde incelendiği bireysel RSD görüşmesinden geçiyor.

RSD görüşmesine sığınmacı kayıt kartını, başvuruyu destekleyen belgeleri, kimlik ve nüfus belgelerinin asıllarını ve varsa önceki UNHCR kaydının kanıtını getirin. Bazı görüşmeler görüntülü arama ile yapılıyor; bunun için ön kameralı akıllı telefon, istikrarlı bağlantı ve tek başına kalınabilecek bir oda gerekiyor.

Kanuna göre iltica isteyen kişi 30 gün içinde en yakın RRS ofisine, göç ofisine veya karakola şahsen başvurmalıdır. 30 günden sonra yapılan başvurular vaka bazında değerlendiriliyor. Kişinin elinde olmayan nedenlerle bu mümkün değilse kurum başvurunun başka biri aracılığıyla yapılmasına izin verebiliyor. Başvuru Etiyopya içinde yapılır; UNHCR sayfalarında yurt dışından başvuru yolu tarif edilmiyor.

Kayıt için RRS veya UNHCR’den randevu almak gerekiyor; randevu çevrim içi Dijital Talep ve Şikâyet Sistemi (DRCS) üzerinden ya da Addis Ababa’daki UNHCR çağrı merkezi aranarak alınıyor: +251 905 012 823 (pazartesi–cuma 08.30–17.00, cuma 14.00’e kadar). Kayıt görüşmesinde bir RRS görevlisi Sığınmacı Anketi’ni doldurur, kimlik bilgilerini, kaçış nedenlerini ve biyometrik verileri (fotoğraf, iris, parmak izi) kaydeder. Başvuru sahipleri tercüman isteyebilir.

UNHCR’ye göre kayıt, yasal tanınma ve zulümle karşılaşılabilecek bir ülkeye sınır dışı edilmeye karşı koruma sağlıyor; gıda, barınma, sağlık ve hukuki yardım gibi hizmetlere erişim de açıyor. Kayıttan sonra RRS 14 yaş ve üzerindeki her aile üyesine sığınmacı kartı veya mülteci kimliği, aileye de kayıt belgesi veriyor. Bilgilendirilmiş onayla mülteciler ulusal Fayda dijital kimliğine de kaydedilebiliyor.

RSD sürecinde başvuru sahiplerinin gizlilik, anlayabilecekleri bir dilde görüşme ve nitelikli bir avukat veya hukuki temsilci tarafından temsil edilme hakkı var. RRS ayrıca destek yazısı, geçiş izni ve kamp dışı yaşam (Out-of-Camp Policy) belgeleri veriyor. Başvuru sahipleri iletişim bilgilerini RRS ve UNHCR’de güncel tutmalı ve süreç boyunca ülkede kalmalıdır.

UNHCR’nin Etiyopya yardım sitesinde hizmetler, iletişim kanalları ve dolandırıcılık ile yolsuzluğu bildirmek için bir sayfa bulunuyor. Kayıt ve RSD ücretsizdir. UNHCR kimlik veya olaylar hakkında yanlış bilgi vermenin dolandırıcılık sayıldığını ve başvuruya zarar verdiğini, başvuru sahibinin bilgilerini asla menşe ülke makamlarıyla paylaşmadığını belirtiyor.